• Today is: Monday, May 20, 2024

မြန်မာနိုင်ငံက နိုင်ငံရေး ပါတီများ၏ ဒီမိုကရေစီနှင့် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် အရှိတရားနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ

မြန်မာနိုင်ငံက နိုင်ငံရေး ပါတီများ၏ ဒီမိုကရေစီနှင့် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် အရှိတရားနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ

ဘာသာပြန်ဆောင်းပါး

နိဒါန်း

မြန်မာနိုင်ငံမှာ နိုင်ငံရေးပါတီတွေဟာ စစ်ကောင်စီ၏ ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေအသစ်ကြောင့် ဒီမိုကရေစီအတွက် မရေရာတဲ့ အနာဂတ်နဲ့ ရင်ဆိုင်နေရသည်။

ဒီမိုကရေစီနှင့် အနာဂတ် ရွေးကောက်ပွဲအပေါ် အမြင်များ

၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီသည် ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်သည့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံရေး ပါတီများကို ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်နိုင်ဖို့အတွက် နိုင်ငံရေးပါတီ မှတ်တင်ခြင်းဆိုင်ရာဥပဒေ ပြင်ဆင်တဲ့ ဥပဒေ တစ်ရပ်ကို အတည်ပြု ပြဌာန်းခဲ့သည်။

ဤစာတမ်းအကျဉ်းတွင် အမည်မဖော်လိုသည့် စာရေးသူက နိုင်ငံရေး ပါတီမှတ်ပုံတင် ဥပဒေနှင့် မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီ၏ အနာဂတ်အတွက် စိန်ခေါ်မှု၊ သက်ရောက်မှုများနှင့်ပတ်သက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ပါတီများ၏ အမြင်များကို တင်ပြထားသည်။

အဆိုပါ စစ်ကောင်စီက ပြဌာန်းလိုက်တဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီ မှတ်ပုံတင်ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေကြောင့် အနာဂတ်တွင် စစ်ကောင်စီက ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရန် စီစဉ်နေသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိုင်းရင်းသားပါတီ အများစုက လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်မလားဆိုသည့်အပေါ် သံသယ ရှိနေကြသည်။

နိဒါန်း

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှု သုံးနှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်နေ့ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သည့် သုံးနှစ်တာကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံသည် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ပဋိပက္ခကြီးများနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး နိုင်ငံတွင်း လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအခြေအနေများသည် နှစ်စဉ်ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ယခုအခါ လူဦးရေ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှု စည်းမျဉ်းအောက်၌ နေထိုင်နေရပြီး နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း စားနပ်ရိက္ခာ ဖူလုံရေးဆိုင်ရာ သတိပေးချက်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ထုတ်ပြန်ထားသည်။ ထို့အပြင် အမေရိကန်တစ်ဒေါ်လာလျှင် မှောင်ခိုဈေးကွက်နှုန်းမှာ မြန်မာကျပ် ၃၉၀၀ ဖြစ်နေပြီး အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ငွေကြေးတန်ဖိုး ၃၀၀ ရာခိုင်နှုန်းထိ ကျဆင်းခဲ့သည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်ခဲ့သည့် မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်အဖွဲ့ (Three Brotherhood Alliance)၏ စစ်ဆင်ရေး ၁၀၂၇ ကို စတင်ခဲ့ပြီးနောက် ပဋိပက္ခများကလည်း ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ တဘက်မှာလည်း ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ နှင့် အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး အစိုးရ၏ မဟာမိတ် တိုင်းရင်းသား တော်လှန်ရေး အဖွဲ့ အစည်းများမှ ပံ့ပိုးကူညီခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေက တနိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပဋိပက္ခများ ဆက်လက် ဖြစ်ပွားနေပါက တိုင်းပြည် ပြိုကွဲမည်ကို စိုးရိမ်ကြောင်း အလေးပေး ပြောကြားခဲ့သည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့အထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှု စတင်ကတည်းက ပြည်တွင်း နေရပ်စွန့်ခွာသူ ၂,၅၈၇,၁၀၀ ရှိကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက အစီရင်ခံ ထုတ်ပြန်ထားသည်။

စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲစာရင်း လိမ်လည်မှုဟု စွပ်စွဲခြင်း ဖြစ်သည်။ တဘက်က စစ်ကောင်စီသည် ဒီမိုကရေစီ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လမ်းပြမြေပုံအတွက် သူတို့၏ ပထမဦးစားပေးမှာ “လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲ” ကျင်းပရန် ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော် လျှက်ရှိသည်။

တဘက်က မြန်မာနိုင်ငံ နေရာအနှံ့အပြားတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်အပါအဝင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များအကြား ပြင်းထန်သော စစ်မက် ပဋိပက္ခများဖြစ်ပွားနေပြီး အဲဒီပဋိပက္ခများကြားတွင် အမှန်တကယ် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ရေးအတွက် ဦးတည်ပြီး စစ်ကောင်စီက မည်မျှ တိုးတက်မှု ရှိလာနိုင်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်မည် နည်းဆိုသည်ကို စောင့်ကြည့်ရန် အရေးကြီးနေသည်။

ဒါ့ကြောင့် စစ်ကောင်စီ၏ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပနိုင်ရေးအတွက် မျှော်လင့်ချက်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံရေး ပါတီအသီးသီး၏ အမြင်များ၊ သဘောထားများကိုလည်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်ရန်လည်း လိုအပ်နေသည်။

အခုစာတမ်းကို ရေးသားသူသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်ရှိ နိုင်ငံရေးနှင့် ပဋိပက္ခ အခြေအနေများကို စူးစမ်းလေ့လာနေသူဖြစ်ပြီး စစ်ကောင်စီထံ မှတ်ပုံတင်ထားသည့် ပါတီများ၊ မှတ်ပုံတင်ရန် ငြင်းဆိုထားသည့် နိုင်ငံရေးပါတီ ၃ ခုနှင့် တွေ့ဆုံ ထားနိုင်ခဲ့သည်။

ပါတီအသစ် မှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေနှင့် အခြေအနေများ

နိုင်ငံတဝှမ်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများစွာ ဖြစ်ပွားနေသော်လည်း စစ်ကောင်စီ က ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ အစီအစဉ်ဆွဲထားဆဲဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပမည့်ရက်ကို မကြေညာ သေးသော်လည်း စစ်ကောင်စီ၏ ရွေးကောက်ပွဲ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် မဲပေးစနစ်အား လေ့လာရန် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် (UEC) မှ တာဝန်ရှိသူများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။

သို့သော် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်မှစပြီး UEC မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေအသစ်ကြောင့် နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖျက်သိမ်းခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ပါတီတွင်းနှင့် ပါတီများအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ တိုးလာခဲ့သည်။ ဥပဒေသစ်အရ ပြည်ထောင်စုအဆင့် ပါတီများ (ဥပမာ- တနိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်မည့် ပါတီများ) သည် မှတ်ပုံတင်ပြီး ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွင်း အနည်းဆုံး ပါတီဝင် ၁၀၀,၀၀၀ ရှိရန် လိုအပ်ပြီး မြို့နယ် ၃၃၀ ၏ ထက်ဝက်တွင် ရုံးဖွင့်ရန် လိုအပ်ကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခြောက်လအတွင်း ထို့အပြင် ပြည်ထောင်စုအဆင့် နိုင်ငံရေး ပါတီများသည် ပါတီရန်ပုံငွေ အနည်းဆုံး ကျပ်သန်း ၁၀၀ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၇,၀၀၀) နှင့် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးအဆင့် ပါတီငယ်များအတွက် အနည်းဆုံး ကျပ် ၁၀ သိန်း (USD 4,700) ရှိရန် လိုအပ်သည်။

နိုင်ငံရေးပါတီများမှ ခေါင်းဆောင်များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စစ်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌထံ ဥပဒေရဲ့ ကန့်သတ်ချက်များ နှင့် စပ်လျဉ်းသည့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စိန်ခေါ်မှုများကို တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီမှလည်း ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေထဲက အဓိကအချက်သုံးချက်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်န၀ါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဖြေလျှော့ ပေးခဲ့ပါသည်။

လျှော့ပေါ့ပေးခြင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မှီ သုံးလအတွင်း ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပါတီများမှ ပါတီဝင် ၅၀,၀၀၀ သို့ ပါတီဝင်အဖြစ် UEC မှ အကြောင်းကြားစာ ပေးပို့ထားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မြို့နယ် ၃၃၀ တွင် သုံးပုံတစ်ပုံ ဖွင့်လှစ်ရန် ပြည်ထောင်စုအဆင့် ပါတီများအတွက် လိုအပ်သည့် ရုံးခန်းအရေအတွက်ကို လျှော့ချရန် ဖြစ်သည်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အချို့သော ပါတီခေါင်းဆောင်များကမူ စစ်မှန်သော စေတနာဖြင့် သက်ညှာမှုပြခြင်းထက် နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ မြို့နယ်အများအပြားတွင် ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများကို တည်ငြိမ်အောင် မထိန်းနိုင်ခြင်းကြောင့် အပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

နိုင်ငံရေးပါတီ မှတ်ပုံတင် ဥပဒေသစ်အရ ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်းအတွက် တင်းကျပ်သည့် ဥပဒေသတ်မှတ်ချက်များ ရှိနေသော်လည်း နှစ်လတာ ကာလအတွင်း ဆက်လက်တည်ရှိခွင့်အတွက် နိုင်ငံရေးပါတီ ၅၀ က လျှောက်ထား ခဲ့သည်။ လျှောက်ထားသူ ပါတီ ၅၀ တွင် ၄၇ ပါတီကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုထားပြီး အဲဒီထဲမှာ ၂၄ ပါတီသည် တိုင်းရင်းသားပါတီများဖြစ်ပြီး ကျန် ၂၃ ပါတီမှာ မြေပြန့် ပြည်မအခြေပြု ဗမာလူမျိုးများ ဦးဆောင်သည့် ပါတီများ ဖြစ်သည်။

မှတ်ပုံတင်ကြသည့်ပါတီများတွင် ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) နှင့် အခြား မြေပြန့် ပြည်မအခြေပြု ဗမာပါတီအချို့နှင့် တိုင်းရင်းသားပါတီ အချို့က မှတ်ပုံတင်ခဲ့ကြသော်လည်း  သတ်မှတ်ထားသည့် အချိန်ဘောင်အတွင်း အခြားတည်ဆဲနိုင်ငံရေးပါတီ ၄၀ သည် မှတ်ပုံတင်ရန် လျှောက်ထားခြင်းမရှိကြောင်း UEC က ကြေညာခဲ့သည်။

မှတ်ပုံတင်ခြင်း မရှိခဲ့တဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီများအား ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း ဥပဒေသစ်အရ စစ်ကောင်စီ၏ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် (UEC) သည် ၎င်းတို့အား အလိုအလျောက် ဖျက်သိမ်းခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆနိုင်ပါသည်။

မှတ်ပုံတင်ရန် မရွေးချယ်သော နိုင်ငံရေးပါတီ ၄၀ သည် စစ်ကောင်စီက ပြောဆိုနေသည့် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတ သော ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ရန် အယုံအကြည် ကင်းမဲ့မှုကြောင့်ဟု ဆိုကြသည်။

မှတ်ပုံတင်ထားသည့် ပါတီများအနက် အချို့သည့် နွေဦးတော်လှန်ရေး ၃ နှစ်ကြာသော်လည်း စစ်ကောင်စီကို ဖြုတ်ချနိုင်ရန် မအောင်မြင်၊ မဖြစ်နိုင်တာကြောင့် စစ်ကောင်စီက ကျင်းပမယ့် ရွေးကောက်ပွဲသည် နိုင်ငံရေးနှင့် လုံခြုံရေး အကျပ်အတည်းအတွက် တစ်ခုတည်းသော ယုံကြည်စိတ်ချရသော အဖြေဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

ဤအခြေအနေတွင် အချို့သောပါတီများက ရွေးကောက်ပွဲသည် လက်ရှိအကျပ်အတည်းကို အရှိန်လျော့စေသည့် နည်းလမ်းအဖြစ် မြင်ကြပြီး အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်အောက်တွင် အမြတ်အစွန်းများရရှိရန် အလားအလာရှိသော နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ယုံကြည်နေကြသည်။

အခြားတဘက်မှာတော့ တချို့ပါတီများကလည်း စစ်ကောင်စီက ပေးလာတဲ့ ဖိအားများကို မခံနိုင်တာကြောင့် ကြောက်ရွံ့ပြီး ၎င်းတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ တည်ဆောက်လာခဲ့သည့် မဲဆန္ဒနယ်များမှ ဖျက်သိမ်းခံရခြင်းမှ ရှောင်ရှားလိုတာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု နားလည်ရသည်။

ကြုံတွေ့နေရသည့် စိန်ခေါ်မှုများ

မှတ်ပုံတင်ထားသော ပါတီအများစုသည် စစ်တပ်ကို လိုလားသူများဖြစ်ကြောင်း ပါတီခေါင်းဆောင်အချို့က ထုတ်ဖော်ပြောဆိုကြသည်။ ထို့အပြင်၊ အများအပြားသည် ၎င်းတို့၏ မှတ်ပုံတင်ခြင်းအတွက် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အထောက်အပံ့ သို့မဟုတ် စစ်ကောင်စီ၏ ပံ့ပိုးပေးသော မြေယာကဲ့သို့သော အခြားမက်လုံးများကို ရရှိခဲ့ပါသည်။

ပါတီအများစုက စစ်ကောင်စီထံ ပါတီမှတ်ပုံတင်ထားကြသောလည်း ရွေးကောက်ပွဲသည် တရားမျှတမည်ဟု မယုံကြည်ကြောင်း ပါတီခေါင်းဆောင်တစ်ဦးက အလေးပေးပြောဆိုခဲ့ပြီး မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းသည် ပြည်သူ့ အကျိုးစီးပွားအတွက် ထောက်ခံခြင်းမဟုတ်ဘဲ စစ်ကောင်စီကို ထောက်ခံခြင်းသာ ဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြသည်။

ဒါ့ကြောင့် ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွားအတွက် ဘယ်တော့မှ စစ်ကောင်စီထံ မှတ်ပုံတင်ဖို့ လုပ်ဆောင်မှာ မဟုတ်သလို သူ့ပါတီက အဲဒီလို နိုင်ငံရေးပါတီတွေနဲ့ လက်တွဲမှာ မဟုတ်ဘူးလို့လည်း သူက ပြောပါတယ်။

မွန်နှင့် ရခိုင်နိုင်ငံရေးပါတီများမှလွဲ၍ မှတ်ပုံတင်ထားသည့် နိုင်ငံရေးပါတီများသည် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ၎င်းတို့၏ မဲဆန္ဒနယ်များမှ ရွေးကောက်ခံအမတ် အများအပြား မပါဝင်ပေ။ ယင်းပါတီများသည် သက်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များမှ လူထုများက ထောက်ခံခြင်း မပြုကြောင်း ညွန်းပြနေသည်။ နောက်ထပ်သက်ရောက်မှု တစ်ခုကတော့ ဒီပါတီတွေဟာ စစ်တပ်ကိုယ်စားလှယ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ USDP နဲ့ ဘယ်အဆင့်မှာမှ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်တဲ့ အနေအထားမှ မရှိပါဘူး။

စစ်ကောင်စီသည် မှတ်ပုံတင်ရန် လျှောက်ထားစဉ်အတွင်း အားကောင်းပြီး သြဇာကြီးမားနိုင်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ မဲဆန္ဒနယ်များမှ ခိုင်မာစွာ ထောက်ခံမှုရခဲ့သော နိုင်ငံရေးပါတီအချို့အပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ ထပ်မံချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ မှတ်ပုံတင် လျှောက်ထားသည့် နိုင်ငံရေးပါတီတို့၏ မိသားစုများအပါအဝင် ပါတီကော်မတီဝင်တစ်ဦးစီ၏ ရာဇဝင်နှင့် လုပ်ငန်းတို့ကို လေးလေး နက်နက် စုံစမ်းမေးမြန်းခြင်းများ ပါဝင်သည်။

၂၀၁၅ နှင့် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲများတွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသော နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုမှ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးကတော့ စစ်ကောင်စီ၏ ယင်းကဲ့သို့ပြုလုပ်ခြင်းသည် ပါတီများအတွက် မှတ်ပုံတင်ရန် ပိုမိုခက်ခဲစေသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

တဘက်က ပါတီငယ်များနှင့် ပါတီအသစ် အများအပြားသည် စစ်တပ်ကို ထောက်ခံပြီး ကန့်သတ်ချက်များ မရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့၏ မှတ်ပုံတင်ခြင်းကို လျင်မြန်စွာ ရရှိခဲ့ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံရေး ပါတီများကို တန်းတူရည်တူ ဆက်ဆံမှု မရှိဘဲ နိုင်ငံရေးအရ ခွဲခြား သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

မှတ်ပုံမတင်ရသေးသော နိုင်ငံရေးပါတီများမှ ခေါင်းဆောင်အချို့သည် စစ်ကောင်စီ ကို တရားဝင်အစိုးရအဖြစ် လက်မခံကြဘဲ၊ ဆိုလိုသည်မှာ စစ်ကောင်စီ၏ လုပ်ဆောင်မှုမှန်သမျှသည် ၎င်းတို့၏အမြင်တွင် တရားဝင် မဟုတ်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ဤခေါင်းဆောင်များ၏ အမြင်မှာ ၎င်းတို့၏ ပါတီများသည် စစ်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် မှတ်ပုံတင်ရန် မလိုအပ်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့က “စစ်ကောင်စီ သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် အာဏာရလာကတည်းက ပိုမိုကောင်းမွန်သော သို့မဟုတ် တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ ကနဦးတွင် ယုံကြည်ခြင်း သို့မဟုတ် မယုံခဲ့ပါ။” စစ်ကောင်စီလက်ထက်တွင် မှတ်ပုံတင်ခြင်းမပြုဘဲ ၎င်းတို့၏ ပါတီများကို သာမန်ပြည်သူလူထုက အမှန်တကယ် ထောက်ခံ နေကြဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ပါတီခေါင်းဆောင်များက ဆက်လက်ပြောသည်။ ၎င်းတို့ ပါတီများ၏ လွှတ်တော်အမတ် အများအပြားသည် ၂၀၁၅ နှင့် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲများတွင် အမတ်နေရာ အများအပြား အနိုင်ရခဲ့သည်။

တိုင်းရင်းသားနိုင်ငံရေးပါတီအချို့မှလွဲ၍ မှတ်ပုံတင်ထားသည့် နိုင်ငံရေးပါတီ အများစုမှာ စစ်ကောင်စီက အနိုင်ရမည်ဟု တုံ့ဆိုင်းတုံ့ဆိုင်း ယုံကြည်သည့် အခွင့်အရေးသမားများဖြစ်နေကြသည်ဟု တိုင်းရင်းသားပါတီ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးက ဝေဖန်ပြောဆိုသည်။ စစ်ကောင်စီက ဖန်တီးထားသော လမ်းကြောင်းအတိုင်းလိုက်ရန် ရွေးချယ်သောသူများ ဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြသည်။

စိတ်ဝင်စားစရာအချက်မှာ မှတ်ပုံတင်ထားသည့် နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်း မရှိသေးသော နိုင်ငံရေး ပါတီများအကြား ကြီးကြီးမားမား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ မတွေ့ရဘဲ မှတ်ပုံတင်ထားတဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီများ၏ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးချက်အများစုမှာတော့ မှတ်ပုံတင်မထားသည့် ပါတီများကို ယေဘုယျအားဖြင့် စစ်ကောင်စီ၏ ဥပဒေသစ်အရ မည်သည့်ပါတီကိုမျှ မှတ်ပုံတင်ရန် မလိုလားကြသော်လည်း ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ရွေးချယ်မှုသည် မိမိ၏ ရွေးချယ်မှုဖြစ်ပြီး ပါတီအနေဖြင့် ရွေးချယ်မှု မပြုလုပ်ပါက ရှုတ်ချသင့်သည်ဟုလည်း ကိုယ်စားလှယ်များက ဆိုသည်။

အလားတူ မှတ်ပုံတင်ထားသည့် ပါတီများမှ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးကလည်း စာရင်းမသွင်းလိုသော ပါတီများသည် လွတ်လပ်စွာ နိုင်ငံရေးရွေးချယ်ခွင့်ကို ပြုလုပ်နေကြောင်း အလေးပေး ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

ဒီမိုကရေစီနှင့် အနာဂတ် ရွေးကောက်ပွဲအပေါ် အမြင်များ

စစ်ကောင်စီ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ရွေးကောက်ပွဲ လုပ်ငန်းစဉ်များဆီသို့ လျှောက်လှမ်းရန် နိုင်ငံရေး ပါတီများအပေါ် တရားမျှတမှု မရှိသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများ ချမှတ်ထားပြီး၊ ၎င်းတို့၏ အစီအစဉ်တွင် အခြားရွေးချယ်စရာများကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနိုင်မှု၊ ၎င်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို လျစ်လျူရှုကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီ ပိုမိုအားနည်းစေမည့် အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ကို ထည့်သွင်းထားသည်။

ရွေးကောက်ပွဲ လုပ်ငန်းစဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ စစ်ကောင်စီ၏ နိုင်ငံရေးပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေသည် ပါတီအရွယ် အစားနှင့် ပါတီဝင်စည်းရုံးမှု၊ ရုံးအရေအတွက်၊ လုံခြုံရေးနှင့် မှတ်ပုံတင် စာရိတ်တို့မှတစ်ဆင့် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများကို ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်ကောင်စီ သည် သူ၏ ထောက်ခံသူများကို အလွယ်တကူ မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုထားသောကြောင့် လုပ်ငန်းစဉ်သည် ပါတီအများအပြားအတွက် တရားမျှတမှု မရှိသည့်အပြင် အားကောင်းသော သို့မဟုတ် သြဇာကြီးမားသော နိုင်ငံရေးပါတီအချို့ကိုလည်း မှတ်ပုံတင်ရန် လမ်းကြောင်းများစွာ ကျဉ်းမြောင်း သွားစေသည်။

စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာသည်မှာ မှတ်ပုံတင်ထားတဲ့ ပါတီတွေနဲ့ မှတ်ပုံတင်မထားတဲ့ ပါတီနှစ်ခုစလုံးက လက်ရှိအနေအခြေအအရ စစ်ကောင်စီ၏ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်တဲ့ အနေအထားမှာ ရှိတော့မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ယုံကြည်နေကြပြန်သည်။

ဘာကြောင့် ယုံကြည်လာကြသလဲဆိုသည်မှာ ကျယ်ပြန့်လာတဲ့ ပဋိပက္ခများအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပ ခြင်းသည် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများဖြစ်ပေါ်စေပြီး မြို့နယ်အများအပြားကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်ထားပြီး အများအပြားကို ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာဒေသများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

တဘက်ကလည်း ရွေးကောက်ပွဲအတွက် နိုင်ငံတဝှမ်း စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ခြင်းဖြင့် ပါတီဝင်များရရှိရန် စိန်ခေါ်မှု အမြင့်ဆုံးကို ရရှိနိုင်ပြီး ခက်ခဲသည့်အချိန်ဖြစ်သလို ဝန်ထမ်းအင်အား နည်းပါးသည့် ရွေးကောက်ပွဲကို စီမံခန့်ခွဲရန် (အစိုးရဝန်ထမ်း အများအပြားသည် အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်)။ ထို့အပြင် ယခုအချိန်တွင် ပြည်သူများ၏ အာရုံစိုက်မှုမှာလည်း ၎င်းတို့၏ ဘေးကင်းရေးနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုထက် နိုင်ငံရေးကို အာရုံစိုက်နိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်း သုံးသပ်တွေ့ရှိလာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အမျိုးသားညီညွှတ်ရေး အစိုးရ (NUG) မှ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးကျော်ဇောက NUG သည် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၁၇၀ ကျော်တွင် ယာယီ အုပ်ချုပ်ရေးကို ထူထောင်ထားပြီး တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် စီးပွားရေး မြှင့်တင်ရန် ဆောင်ရွက်နေကြောင်း မကြာသေးမီက ပြောကြားခဲ့သည်။

မှတ်ပုံတင်ထားသော ပါတီများသည် အဆိုပါ မြို့နယ် ၁၇၀ မှ လူများကို စည်းရုံးခြင်းနှင့် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အသီးသီးတွင် ၎င်းတို့၏ လိုအပ်သော ရုံးခွဲများ ဖွင့်လှစ်ရာတွင် အဟန့်အတား ဖြစ်စေကြောင်း ပါတီခေါင်းဆောင်အချို့က ထောက်ပြလာကြသလို စစ်ကော်စီက ကျင်းပမယ့် ရွေးကောက်ပွဲလျှင်ပင် လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတမည်မဟုတ်ဟု ပါတီအများစု၏ ခေါင်းဆောင်များက ယုံကြည်လာကြသည်။

ပြည်သူများ၏ လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ကောင်စီသည် မီဒီယာများ၊ ဘာသာရေးနှင့် စုဝေးခြင်းအပါအဝင် လွတ်လပ်စွာထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် တားမြစ်ထားသည်။ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (မြန်မာနိုင်ငံ) ၏ အဆိုအရ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား ၂၅,၉၄၀ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး သေဆုံးသူ ၄,၄၇၄ ဦးနှင့် စစ်ကောင်စီမှ စီရင်ချက်ချခံရသူများ အပါအဝင် လူပေါင်း ၂၀,၀၀၂ ဦး ထိန်းသိမ်းခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။

လက်ရှိပြည်တွင်းအနေအထားအရ ပြောခွင့်ဆိုခွင့် ရနေသူများသည် စစ်ကောင်စီ လိုလားသော မီဒီယာများနှင့် မဘတ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ အစွန်းရောက်များနှင့် စစ်တပ်က လိုလားသည့် အဖွဲ့များမှလွဲ၍ မည်သည့် ဒီမိုကရေစီ မီဒီယာနှင့် အဖွဲ့များကမျှ ၎င်းတို့၏ အမြင်များကို ထုတ်ဖော် ပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိကြောင်း ပါတီခေါင်းဆောင်တဦးက ပြောသည်။

တခြားတဖက်တွင် တပ်မတော်ကို လိုလားတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ အစွန်းရောက်များ မဘတက ဒီဇင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ပြင်ဦးလွင်၌ တပ်မတော်အားကောင်းရေးကိုတာ လိုလားသည့် လှုပ်ရှားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကိုပင် ဝေဖန်ခဲ့သည်။

စစ်ကောင်စီ၏ ရွေးကောက်ပွဲနှင့်ပတ်သက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) သို့မဟုတ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် တိုင်းရင်းသား ဒေသအသီးသီးတွင် ထိန်းချုပ်ထားသည့် စိုးမိုးနယ်မြေနှင့် လွတ်မြောက်နယ်မြေများ ကျယ်ပြန့်လာပြီးနောက် ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများသည် တဖြေးဖြေးနှင့် လှုပ်ရှားနယ်မြေ ကျဉ်းလာတော့မည် ဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း စစ်ကောင်စီက သူ၏ စိုးမိုးထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နယ်မြေများတွင် ၎င်းတို့ကို ထောက်ခံမှု ရရှိရေးအတွက် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် မကြာခဏ တွေ့ဆုံခြင်းများကိုလည်း ပြုလုပ်လာလေ့ရှိသည်။

ရန်ကုန်မြို့အခြေစိုက် ခရစ်ယာန်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ပြောကြားချက်အရ ခရစ်ယာန်အသိုင်းအဝိုင်းကဲ့သို့သော အခြားဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများသည် စစ်ကောင်စီ အရာရှိများနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား ဘာသာရေးပွဲများတွင် လက်ခံတွေ့ဆုံခြင်းများသည် စစ်ကောင်စီ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ထောက်ခံကြောင်း ကြေညာချက်များကို ၎င်းတို့က ထုတ်ပြန်ခိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

စစ်ကောင်စီသည် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ရေးဆွဲချမှတ်ထားသည့် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကိုပင် လေးစား လိုက်နာခြင်း မရှိဟု ထောက်ပြကြသည်။

ပါတီခေါင်းဆောင်အချို့၏ သဘောထားအမြင်များ အရ စစ်ကောင်စီသည် အာဏာဆက်ရှိရန် ၎င်း၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအပေါ်အခြေခံ၍ အာဏာသိမ်းသည့်ကာလကို သက်တမ်းတိုးရန် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဆက်လက် ကိုင်ဆွဲထားကာ ဥပဒေနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်လျှက်ရှိသည်ဟု ကြွေးကြော်လျှက်ရှိသည်။

အခြားတဖက်တွင် စစ်ကောင်စီသည် ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို အသက်သွင်းပြီး ၎င်းတို့၏ လျော့နည်းလာသည့် တပ်အင်အားကို ပြန်လည် တိုးချဲ့နိုင်ဖို့ လူသစ်စုဆောင်းမှုများကို ပြုလုပ်လျှက်ရှိသည်။ လက်ရှိကာလတွင် စစ်တပ်က စိုးမိုးမှုရှိသည့် ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာ၀တီ စသည့် တိုင်းဒေသကြီးများရှိ ကျေးရွာများတွင် စစ်သား စုဆောင်းရေး လှုပ်ရှားမှု ရှိနေကြောင်း ပါတီခေါင်းဆောင်တစ်ဦးမှ ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ယင်းတို့ စစ်တပ်က ထုတ်ပြန်သည့် အမိန့်ကို လိုက်နာရန် ပျက်ကွက်ပါက ဒဏ်ငွေ ကျပ် ၂ သိန်း (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၅၀ ခန့်) ချမှတ်နိုင်သည်။ ပဲခူးတိုင်း ဒေသကြီးအတွင်း တစ်ရွာလျှင် အနည်းဆုံး လူ ၅၀ ခန့် ပြည်သူ့စစ် ဖွဲ့စည်းရန် တွန်းအားပေး ခံနေရကြောင်း မီဒီယာ အရင်းအမြစ် တစ်ခုက အတည်ပြုသည်။

စစ်ကောင်စီက ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို အသက်သွင်းပြီး အဓမ္မလူသစ်စုဆောင်းခြင်း လုပ်ရပ်သည် ဥပဒေကို အလွဲသုံးစား ပြုလုပ်မှုတာဖြစ်ကြောင်း ပါတီခေါင်းဆောင်တစ်ဦးက ထောက်ပြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၇၀ အတွင်း စစ်တပ်၏ သဘောထားမှာ ၎င်းတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို အခြေခံ၍ တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေး အခြေအနေကို ထိန်းကျောင်း ပုံဖော်နိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဤကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် အခိုင်မာဆုံး အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုအနေဖြင့် တပ်မတော်အရာရှိများက မိမိကိုယ်ကို မြန်မာ့နိုင်ငံရေးကို အကာအကွယ် ပေးသည်ဟု မြင်ကြသည်။

သို့သော် နိုင်ငံရေး ပါတီ အများစုသည် စစ်တပ်က စတင်လုပ်ဆောင်သည့် မည်သည့် အစီအစဉ်ကိုမျှ မယုံကြည်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။

လွန်ခဲ့သည့် သုံးနှစ်အတွင်း စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းမှုနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ဖော်ဆောင်မှု မှန်သမျှများသည် စစ်ကောင်စီကို လူထုက အကြွင်းမဲ့ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးကိုသာ ဦးတည်သွားစေမယ့် ဖြစ်ရပ်ဟု ရှင်းရှင်း လင်းလင်း အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။

မှတ်ပုံမတင်ရသေးသော နိုင်ငံရေးပါတီအများစုသည် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးကို မြန်မာပြည်သူများအတွက် နိုင်ငံရေးအရ အဖြေမဖြစ်သင့်ဟု ယုံကြည်ကြသော်လည်း တော်လှန်ရေးသည် အနာဂတ် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုနှင့် ဖြေရှင်းရန်အတွက် စစ်ကောင်စီနှင့် ညှိနှိုင်းနိုင်သည့် ရွေးချယ်မှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း မှတ်ယူထားကြသလို မှတ်ပုံမတင်ရသေးသော နိုင်ငံရေးပါတီခေါင်းဆောင်အချို့ကလည်း စစ်ကောင်စီ ကိုယ်တိုင်က တရားဝင်အစိုးရ မဟုတ်ကြောင်း၊ မည်သည့် ရွေးကောက်ပွဲမဆို ကျင်းပနိုင်သည့် အနေအထားမရှိကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်မှုမှာလည်း အကန့်အသတ်ရှိကြောင်း အလေးပေး ပြောကြားကြသည်။

အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက စစ်တပ်က ရွေးကောက်ပွဲအတွက် တိုးတက်မှုတစုံတရာ မရရှိခဲ့ပါဘူး။ မည်သို့ပင် ဆိုစေကာမူ နိုင်ငံရေးပါတီများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေးကိုယ်စားပြုယူနစ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်း ထားသော ဗဟုဝါဒနှင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ၏ ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အာဏာသိမ်းမှုသည် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်အပေါ် ထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး အတိုက်အခံ နိုင်ငံပါတီအင်အားစုများအတွက် နိုင်ငံရေးအရ ငြင်းခုံဆွေးနွေးနိုင်မည့် နေရာမရှိနိုင်တော့ပါ။

ဤသုတေသနအတွက် တွေ့ဆုံမေးမြန်းထားသော နိုင်ငံရေး ပါတီများသည် နိုင်ငံရေးအရ ငြင်းခုံဆွေးနွေးရန် နေရာမရှိသည့်အတွက် စိတ်မကောင်းဖြစ်ရပါသည်။ အချို့သော နိုင်ငံရေါ်ပါတီများသည် ၎င်းတို့၏ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊ ပညာရေးနှင့် ပဋိပက္ခကြောင့် အိုးအိမ်မဲ့ ဒုက္ခသည်များအတွက် လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှု အကူအညီများ အပါအဝင် ဝန်ဆောင်မှုများ ပေးဆောင်မှု အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

စစ်ကောင်စီထိန်းချုပ်ထားသော နယ်မြေများရှိ မှတ်ပုံမတင်ရသေးသည့် နိုင်ငံရေးပါတီ အများအပြားသည် ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာရသူများ (IDP) များအတွက် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများကို ဆောင်ရွက်ပေးပါသည်။

လွတ်မြောက်နယ်မြေများအတွင်း သို့မဟုတ် နိုင်ငံပြင်ပတွင် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းမရှိသေးသော ပါတီ အများအပြား သည် တော်လှန်ရေး လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များနှင့် သို့မဟုတ် NUG နှင့် လက်တွဲလုပ်ဆောင်နေပြီး ၎င်းတို့၏အဓိက အလုပ်မဟုတ်သော်လည်း IDP ပြဿနာများကို နည်းလမ်းများစွာဖြင့် ကူညီပေးပါသည်။

စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ကန့်သတ်ချက်မှုများစွာနှင့် နိုင်ငံရေးပါတီများ၏ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာဆွေးနွေး ငြင်းခုံနိုင်ဖို့ အတွက် နေရာများ လုံး၀ပင်မရှိသလိုဖြစ်သွားပြီး  မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေး လုပ်ဆောင်ရန် နေရာများ သိသိသာသာ လျော့နည်းလာပြီး ယခုနှင့် အနာဂတ်တွင် ဒီမိုကရေစီ၏ လည်ပတ်မှုကို ခြိမ်းခြောက် လျက်ရှိသည်။

နိဂုံး

နိုင်ငံရေး ပါတီအသီးသီးမှ သဘောထားအမြင်များနှင့် အရှိတရားများကို အခြေခံ၍ စစ်ကောင်စီသည် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် လုံးလုံး ပျက်ကွက်ခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်ကို ပျက်စီးသွားစေနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ဦးတည်သွားစေခဲ့သည်။

အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက စစ်ကောင်စီ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် တိုင်းပြည်၏အခြေအနေကို ပိုဆိုးစေခဲ့ပြီး မီဒီယာ၊ ဘာသာရေးနှင့် စုဝေးခွင့် လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ခွင့်ကို ဆက်လက်ဖိနှိပ်ခဲ့ကာ အာဏာသိမ်းကာလ ရှည်ကြာစေရန် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံကို ဆက်လက် ကိုက်ဆွဲထားသည်။

ဒါ့အပြင် စစ်ကောင်စီသည် လူထုကို ပစ်မှတ်ထားပြီး နှိပ်စက်မှုပြုလုပ်လျှက်ရှိပြီး၊ နိုင်ငံရေး ပါတီများနှင့် လူထုအတွက် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေး ငြင်းခုံနိုင်မည့် နေရာများကို မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်စေဖို့ အလွန် အကန့်အသတ် ပြုလုပ်လိုက်သည်။

ဒါ့အပြင် စစ်ကောင်စီ၏ ရွေးကောက်ပွဲအစီအစဥ်၊ ဆောင်ရွက်ဆဲအစီအစဉ်များနှင့် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ကြိုတင် ပြင်ဆင်မှု မူဝါဒများသည် ပါတီဝင်များအတွက် လိုအပ်ချက်များ၊ ရုံးများဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ ကိုယ်စားလှယ် လောင်း များနှင့် မဲဆန္ဒရှင်များ၏ လုံခြုံရေးနှင့် လုံခြုံရေးကို အာမခံချက်ကြောင့် မှတ်ပုံတင်ထားသော နိုင်ငံရေးပါတီများ အတွက်ပင် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေမည်ဖြစ်ပါသည်။ မြေပြင်တွင် ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများကြားတွင် ပါတီဝင်များကို စည်းရုံးခြင်း။

ထို့အပြင်၊ ဤရလဒ်များသည် စစ်ကောင်စီ၏ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ ပဋိပက္ခအခြေအနေများကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ အခြေအနေကို ပြသနေပြီး စစ်ဆင်ရေး ၁၀၂၇ အပါအဝင် နိုင်ငံတွင်းရှိ မြို့ပေါင်း ၃၅ ခုကို ထိန်းချုပ် ပြလိုက်သည့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ စွမ်းရည်များသည် စစ်ကောင်စီကျဆုံးရေးကို ဦးတည်စေနေသည်။

US Institute of Peace ၏ အဆိုအရ၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့အထိ တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ၁၀ ဦး အပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၅၀၀ ကျော် ကျဆုံးခဲ့ပြီး  မြို့ပေါင်း ၃၀ ကျော်ကို ခုခံ သိမ်းပိုက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်ကို ခြုံငုံကြည့်လျှင် စစ်ကောင်စီသည် အာဏာသိမ်းပြီး ကတည်းက စစ်သား ၃၀,၀၀၀ ထက်မနည်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး စစ်တပ်ဖွဲ့ဝင် အင်အား ၁၅၀,၀၀၀ ရှိကြောင်း ဆိုသည်ကို အကြီးအကျယ် ထိုးနှက်မှု ဖြစ်စေခဲ့သည်။

ထို့အပြင် စစ်ကောင်စီ၏ အနာဂတ် ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် အစီအစဉ်သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်သူများအတွက် နိုင်ငံရေး အဖြေ မဟုတ်ပေ။ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၊ နိုင်ငံရေး ပါတီများနှင့် PDF အများအပြားအတွက် လိုလားတောင့်တသော နိုင်ငံရေးအဖြေ မဟုတ်သော်လည်း လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများက သဘောတူရွေးချယ်နိုင်သည့် အခြားဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ရွေးချယ်ခွင့်များ မရှိပါ။ EAO များနှင့် အခြား PDF များ အတွက် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးသည် လက်ရှိ စစ်ကောင်စီကို ကိုင်တွယ်ရန် တစ်ခုတည်းသော ရွေးချယ်မှု ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

မှတ်ပုံတင်ထားသော နိုင်ငံရေးပါတီအများစု၏ မျှော်လင့်ချက်နှင့် မျှော်မှန်းချက်မှာ နိုင်ငံတဝှမ်းတွင် ဖြစ်ပွား နေသော ပဋိပက္ခများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် စစ်ကောင်စီ၏ စွမ်းဆောင်ရည်အပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေရ သော်လည်း မှတ်ပုံမတင်ရသေးသော နိုင်ငံရေးပါတီများသည် စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို အဆုံးသတ်ရန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီ ပြန်လည်ထူထောင်ရန်အတွက် အခြားသော တော်လှန်ရေးအင်အားစုများနှင့် အခိုင်အမာ ရပ်တည် နေပါသည်။

နောက်ဆုံးအချက်မှာ စစ်ကောင်စီထံ မှတ်ပုံမတင်သေးသော နိုင်ငံရေးပါတီများစွာအတွက် ရွေးကောက်ပွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် လက်ရှိကြုံနေရသည့် ပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် နိုင်ငံရေး အဖြေမဟုတ်တော့ကြောင်း ပိုမို ခိုင်မာစေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အန္တိမပန်းတိုင်မှာ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံကို ဖျက်သိမ်းရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုမရှိဘဲ ခိုင်မာပြီး စစ်မှန်သော ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ဖြစ်သည်။

အမည်မဖော်လိုသည့် စာရေးသူသည် စင်ကာပူအခြေစိုက် သုတေသနပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။

မူရင်းလင့်ခ် – https://www.stimson.org/2024/challenges-and-perspectives-of-political-parties-on-democracy-elections-myanmar/